Universitetet i Bergen sine hovedsatsings- områder er
marin forskning og utviklings-
forskning

Redaksjon

Byggjer opp att «The Harvard of Africa»

Etter å ha lege nede for teljing er Makerere-universitetet i Uganda i ferd med å vinna att si akademiske sjølvkjensle. Ein av grunnane til dette er eit unikt samarbeid mellom Universitetet i Bergen og Makerere.

Sidan 1992 har eit omfattande Nufu-prosjekt mellom Makerere og UiB bygd opp kompetanse og kapasitet på realfag ved Makerere. Nærare 50 studentar har gjennomført mastergrad i realfag og 15 har teke doktorgrad. Til samanlikning var det nesten ingen som tok mastergrad ved det ugandiske universitetet og ingen som tok doktorgrad på heile 80-talet.

Professorane Andreas Steigen og Livingstone S. Luboobi koordinerer samarbeidet mellom Makerere-universitetet og Universitetet i Bergen frå kvar si side.

Vitjar ein campus i 2001 summar det av liv utanfor den kvite bygningen fra 1937 med dei karakteristiske blå vinduskarmane. Flørtande ungdommer slentrar langsomt på fortauet, mellom blomar og frodige hekkar, på veg til eller frå førelesing. Utviklinga ved Ugandas største universitet har vore enorm. Studenttalet har auka frå 5000 - 6000 på byrjinga av 1990-talet til over 20 000 i dag.

«Vi byggjer for framtida» er mottoet til universitetet som på 1960-talet vart kalla The Harvard of Africa. Makerere var då eit velordna og velfungerande universitet som var spesielt sterkt på medisin.

Så kom diktatoren Obote som vart etterfølgd av den berykta Idi Amin. Universitetet vart rasert og tappa for ressursar. Mange av dei tilsette vart drepne eller måtte flykta. Borte vart også alle ikkje statlege organisasjonar og donorar. På 1980-talet, då landet på ny vart styrt av Obote, mangla Makerere nesten totalt ressursar og utstyr. I 1986 overtok den noverande presidenten Museveni og Uganda vende seg meir mot omverda att.

Ubrukeleg utstyr

Ved eit tilfelle kom fysikkprofessor ved UiB, Endre Lillethun, til Makerere i 1988. Han vart sjokkert over den totale mangelen på laboratorieutstyr på fysikk og kjemi.

Rektor ved Makerere-universitetet, P.J.M. Ssebuwufu.

– Det som var der, var så øydelagt, og så mykje var stole at det som var att like gjerne kunne sopast vekk og kastast, seier Lillethun.

Noko måtte kunna gjerast med dette, meinte Lillethun. I 1991 fekk han napp hjå det nystarta Nufu som løyva midlar til eit program for basale realfag. Fysikk, kjemi, «science education», matematikk og biologi vart satsingsområda, og prosjektet var organisert som eit samarbeid mellom UiB og Makerere.

Professor P.J.M. Ssebuwufu har vore rektor ved Makerere i ni år. Han fortel at turbulensen på 1970 og 1980-talet gjorde at universitetet mista mange av dei kvalifiserte lærekreftene sine.

– Nufu kom til rett tid, på eit svært kritisk tidspunkt. Før 1991 var alt svært tungvint, og få stipend var tilgjengelege. I tillegg kom det at Det naturvitskaplege fakultetet (Faculty of Science), i motsetnad til fakulteta for medisin og landbruk, ikkje trekte til seg gjevarar. No har vi fått bygd opp undervisningskapasitet og kompetanse, seier Ssebuwufu. Han vonar at det i neste fase av prosjektet vil verta meir forskningssamarbeid, fordi Makerere no har meir å bidra med.

«Sandwich-modellen»

Utdanning av Master og doktorgradsstudentar på Nufu-programmet har gått føre seg via «sandwich-modellen». I praksis tyder dette at studentar frå Makerere har kome til Bergen for kontakt med rettleiarar samt for å læra bruk av bibliotek, internett osb, men at dei har fått så mykje som mogleg av undervisninga på Makerere. Dei siste åra har det i stadig mindre grad vore naudsynt å gje denne opplæringa til masterstudentar frå Makerere fordi universitetet i Uganda sjølv har blitt i stand til å utføra desse oppgåvene.

Professor Livingstone S. Luboobi, som er dekanus ved Det naturvitskaplege fakultetet og koordinator for samarbeidet med UiB ved Makerere, meiner ein viktig del ved Nufu-programmet er at studentane blir utdanna i Uganda.

– Sandwich-programmet gjev våre studentar eit høve til å erfara eit anna land, ein annan kultur og ein annan institusjon, samstundes som vi ikkje misser dei etter at dei er ferdig utdanna. I tillegg blir også desse studentane dei framtidige koordinatorane for samarbeidet med til dømes Universitetet i Bergen, seier Luboobi. Han meiner ein anna føremon med Nufu er at pengene går direkte til universitetet. Det betyr mindre administrasjon enn om dei skulle fått pengane via forvaltninga.

Gode relasjonar

Både Luboobi og Ssebuwufu meiner samarbeidet med nordmennene har vore ei positiv erfaring.

– Vi ler av dei same tinga, humor bringer ut det beste i folk. Eg vil gjerne streka under at dette er noko anna enn å ta i mot pengar frå ein donor. Vi er heilt jamstelte i denne relasjonen. Alle her er overgitt over dette samarbeidet, over kor godt det fungerer. Eit av dei viktigaste momenta i samarbeidet er at vi planlegg saman, slik at vi kan peika ut område vi meiner det bør satsast på, seier Ssebuwufu som meiner dei norske samarbeidspartnarane har eit nyansert bilete av Afrika.

– Media skriv berre om det negative, folk tenkjer ikkje på at det er noko som er bra. Eg trur hovudårsaka til det gode samarbeidet vi har med Noreg og Universitetet i Bergen er at dei ser dei verkelege problema i Afrika. Samarbeidet har gjeve oss tru på oss sjølve og vore ein katalysator for den støtta vi i dag mottek frå ei rad donorar, seier rektoren.

Makerere har fått eit godt omdøme og trekkjer til seg ei rekkje utanlandske samarbeidspartnarar og gjevarar. Norad er tungt inne med over 100 millionar kroner over fem år. Rockefeller Foundation, Carnegie Cooperation og svenske Sida er andre eksempel på organisasjonar som er representert ved Makerere.

– Meir enn ein festtale

Andreas Steigen har vore koordinator for den norske delen av samarbeidet sidan 1998, etter at Endre Lilletun vart pensjonert. Steigen framhevar dei gode relasjonane som nøkkelen til suksessen for samarbeidet.

Vi likar å høyra på popmusikk og vera saman med venene våre, seier dese unge jentene som studerer på Faculty of sosial science.

– Mitt inntrykk er at det heile tida har vore eit godt samarbeidsklima. Nufu har som utgongspunkt at ein skal skapa samarbeid på like vilkår. Dette kan sjåast som eit festtaleutsagn, men her har eg inntrykk av at det er nettopp det ein har greidd å få til, seier Steigen. Eit godt døme på dette er den ugandiske doktorgradsstudenten i fysikk som hadde idéen til eit måleinstrument for olje som det no er teke patent på.

Vil ha fleire realistar

Som i dei fleste land manglar ein også i Uganda realistar. For å byggja ein teknologisk plattform for landet vil regjeringa styrkja realfaga i skulen, som nyleg er blitt obligatorisk. Gode hovud som kan byggja opp infrastrukturen og bidra til industribygging trengst.

Uganda er midt i ein moderniseringsprosess og på campus ringjer mobiltelefonane. Dei fleste tilhøyrer ungdommar med europeisk klesstil. Håret skal vera glatt, og parykkindustrien tjener gode pengar på at krus er for dei som ikkje følgjer moten. I avisene diskuterer ein om unge jenter bør vera ute seint om kvelden og drikka øl. Tidene endrar seg. For raskt, meiner nokon, men telefonane ringjer og på internettkaféen spelar dei engelsk popmusikk. Framtida kjem uansett.