Universitetet i Bergen sine hovedsatsings- områder er
marin forskning og utviklings-
forskning

Redaksjon

Forskar for flyktningar

Internasjonaliseringa av utdanningssystemet kan vere med på å betre situasjonen for dei "intellektuelle" flyktningane. Arbeidsløysa blant dei med høg utdanning har vore aukande, og dermed slit mange med låg sjølvrespekt som følgje av dårleg råd, uhaldbar bustadsituasjon og eit lite sosialt nettverk.

– Det kjennest både skremmande og godt når forskninga får politiske konsekvensar, seier universitetsstipendiat Line Ytrehus Epost: line.ytrehus@sek.uib.no

– Når Noreg no får eit gradssystem meir tilpassa ein internasjonal standard og samstundes ser på tiltak for å betre kjennskapen til høgare utdanning i dei ulike landa, kan dette verke positivt for intellektuelle flyktningar i Noreg. Kanskje vi gjennom internasjonaliseringa blir meir merksame på kompetansen deira og finn løysingar for å nytte dei på arbeidsmarknaden, seier universitetsstipendiat Line Ytrehus ved Senter for europeiske kulturstudier (Sek). Ho er i gong med eit forskningsprosjekt der ho gjennom mellom anna livshistorieintervju med flyktningar frå Midtausten, Aust-Europa og Latin-Amerika, ser på korleis desse byggjer nettverk og skapar seg ein identitet i eksil.

Diskriminerande system

Dei siste åra har det vore fleire politiske utspel for å å betre systemet for godkjenning av utanlandsk utdanning. Noreg var til dømes eit av dei første landa som slutta seg til Lisboa-konvensjonen, som er eit samarbeid mellom Unesco, Europarådet og EU på dette området. Men gode intensjonar til tross, flyktningane meiner at det i mange høve er fordommar som hindrar dei i å få jobb som står til kvalifikasjonane deira.

– At ein med hovudfag i samfunnsfag frå eit norsk universitet har søkt på 650 stillingar utan å få jobb innanfor fagområdet sitt –- i motsetnad til alle dei andre frå same kullet – viser kor utbreidt kvardagsrasismen er i Noreg, meiner Ytrehus.

Når den norske debatten fokuserer på språkproblem og at flyktningane ikkje har rett kompetanse for å fylle stillingar her, er det mykje for å kamuflere kor omfattande diskrimineringa eigentleg er, hevdar Ytrehus, men legg til at det sjølvsagt ikkje er lett å stadfeste dette.

– Dei eg intervjua har gjerne ei oppleving av det norske systemet som urettferdig og diskriminerande, og fleire hevdar at Noreg ikkje legg til rette for integrering. Ventetida på asylmottaka er lang, og etterpå blir flyktningane gåande som sosialklientar medan dei ventar på å få jobb. Dei intellektuelle flyktningane kjem ofte frå over- eller middelklasse der dei har hatt ein leiande posisjon. Då er det ikkje lett å takle at dei her blir sett på som sosiale kasus.

Politisk påverknad

I 1998 laga Line Ytrehus ein rapport på oppdrag frå Bergen Kommune, der ho kartla korleis innvandrarar opplevde møtet med offentlege instansar i kommunen. Undersøkinga peika mellom anna på at mange kjende seg mistrudde sidan dei måtte fortelje flukthistoria si gong på gong til ulike etatar. Fleire reagerte óg på at dei blei plasserte i kommunale bustader der nabolaget ofte er prega av store sosiale problem. Sjølv om dette er meint som ein overgangsperiode, er det mange som blir verande i denne situasjonen i mange år sidan det er så vanskeleg å få jobb. Etter kvart som tida går med avvising og mangel på norske nettverk, risikerer dei å miste trua og sjølvrespekten.

Rapporten Avmakt blei underlag for den kommunale handlingsplanen for integrering, der det blei vedteke å samordne ein rekke instansar som har med integreringa å gjere. Ytrehus seier at det kjennest både skremmande og godt når forskinga får politiske konsekvensar. Ønske om å betre situasjonen for flyktningane er ei drivkraft for forskinga hennar.

– Ein ting er at forskingsresultata kan styrke den politiske vilja for å betre integrasjonsprosessen, noko anna er at folk flest i dag ikkje verkar bry seg om flyktningane sin bakgrunn. Politiske flyktningar, som mine informantar er døme på, har jobba aktivt mot udemokratiske og undertrykkande regime i heimlanda. På 1970-tallet var nordmenn generelt meir engasjerte i denne kampen. Det blei oppretta organisasjonar der nordmenn og flyktningar arbeidde saman for å betre situasjonen for politiske fangar i desse landa, til dømes Chileaksjonen. No kjenner flyktningane seg meir aleine med kampen og traumene når dei kjem til Noreg. Kampsakene som dei blei kasta i fengsel for og som nesten kosta dei livet, blir ikkje sett på som like viktige no som før. Når identiteten deira som politisk aktiv og som arbeidstakar ikkje får støtte i eksil, er det vanskeleg å få innpass i norske nettverk, og heimlengten kan bli stor. Mange opplever Noreg som blodig urettferdig sidan kunnskapen dei har som intellektuelle ikkje er tillagt verdi. No blir dei ofte kategorisert som ressurssvake på grunn av ytre kjenneteikn.