Universitetet i Bergen sine hovedsatsings- områder er
marin forskning og utviklings-
forskning

Redaksjon

Den nye religionen

– Distinksjonen mellom friskt og sjukt, normalt og unormalt har innan den rådande normalitetsideologien erstatta dei tidlegare omgrepa godt og vondt, det syndige og det ikkje syndige.

Dette sa professor Jon Hellesnes (UiTø) i føredraget "Normalitetsideologi og tilpassingspress" under konferansen om Norm og normalitet i medisinsk forsking i Bergen i mars. Hellesnes hevda at helseprofesjonar er i ferd med å gå i det åndelege landskapet som kyrkja tidlegare representerte. Livskriser er sjukeleggjort, og trua på at menneska kan kontrollere alle kåra vi lever under står sterkt.

Veksten i helseforretningane fortel om helsefikseringa i samfunnet som nærmar seg eit religionssubstitutt, i følgje Hellesnes. Vi vil ha ei forsikring om å vere friske, og då blir kampen mot det unormale meir skjerpa, og toleransen for avvik blir mindre.

Guds nåde

Objektiveringa av menneskeleg forhold, fører til ein illusjon om at avgrunnen mellom er og bør blir stadig mindre, og at legevitskapen opphever Humes lov om umoglegheita av å sameine fakta og vurdering. Tannregulering av barn og unge er eit eksempel på at er og bør umerkeleg har gått i kvarandre.

– Alle blir rolege når legen deira seier at "alt ser normalt ut". Det blir nesten som å få nåde hos Gud, sa Hellesnes.

I følgje Hellesnes finst det to fortolkarar av normalitet med stor autoritet. For Durkheim er normalitet det motsette av det sjukelege. For Galton derimot, blir normalitet tolka både positivt og negativt: I intelligenstestar vil til dømes det unormalt høge vere positivt, medan det unormalt låge er negativt. Det unormale er det eksepsjonelle medan det normale blir tolka som noko middelmådig.

– Begge desse oppfatningane er ideologisk sterke, og ein kan med hell spele den eine ut mot den andre. Dermed kan ein få mellombels fred for dei disiplinerande ekspertane og dei endå verre mediefolka som masar om det normale seint og tidleg.

Den patologiserte vondskapen

– Normalitetsideologien inneber ei realitetsflukt og ei bortforklaring av vondskapen, fordi vondskap blir oppfatta som sjukeleg. Dette inneber samtidig ein idé om at mennesket er naturleg godt. Denne objektiveringa er samtidig med på å umyndiggjere menneska. Vi spør alltid kva som kan drive ein gjerningsmann bak ei illgjerning, og vi får ei psykologisk eller biologisk forklaring. I denne forståinga av vondskap blir Hitler og Stalin sett på som psykopatologiske kasus.

– Men når nokon handlar moralsk akseptert, er det ingen som spør kva som driv dei. Det blir ein asymmetri i spørjemåten, som gjer forbrytaren til eit ikkje-ansvarleg kasus, og på den måten bortforklarer vi vondskapen. Når ingen er vonde, blir verda oppfatta som ein mindre farleg stad å vere, sa Hellesnes.

Utopiske scientistar

I det biomedisinske miljøet finst det vitskapleg kompetente subkulturar, eller utopiske scientistar, som Hellesnes kallar dei. Dette er ikkje stjerner i miljøet, men dei er der og vi må forhalde oss til dei. Denne subkulturen er vitskapsfolk som arbeider med kloning og omprogrammering av menneske, og det som kanskje kan bli starten på ein ny art. Hellesnes nytta høvet til å avslutta sitt føredrag med å minne om at det er dei som føreslår det drastiske, som har bevisbyrden. Det er ikkje vi, skeptikarane, som må legge fram bevis for at forslaga ikkje er skadeleg for menneska.