Universitetet i Bergen sine hovedsatsings- områder er
marin forskning og utviklings-
forskning

Redaksjon

Vil rokke ved den norske sjølvkjensla

Noreg er det einaste landet som deporterte jødar og som heilt manglar vitskaplege biografiar om emnet. Det tykkjer Odd-Bjørn Fure, forskingsdirektør ved det nye Holocaust-senteret er pinleg.

Odd-Bjørn Fure er forskningsstipendiat ved Holocaust-senteret på Bygdøy.

– Konsensusen om avgjerande hendingar og skillelinjer i krigsåra har bidratt til å tildekka viktige meiningsskilnader på andre felt. Den norske historieforskinga har berre tatt for seg det som er flatterande for det nasjonale sjølvmedvitet. Det som kan setja heile den nasjonalstatlege utviklinga i eit dårleg lys, har blitt tabuisert. Det er pinleg å måtta seia at Noreg er det einaste landet kor det vart deportert jødar frå kor det ikkje er ein einaste vitskapleg biografi om emnet. Det var ikkje berre den tyske politiske makta og Quisling sine folk som var med på deportasjonane. Også ordinære politifolk og til dømes Statistisk sentralbyrå spelte ei viktig rolle, seier Fure. Han meiner dei som hadde begått utilbørlege handlingar under deportasjonen av jødane ikkje fekk same straff som dei som hadde spela på lag med nazistane. Her er eit traume – og den norske staten har ennå ikkje heilt og fullt vedkjent seg denne belasta fortida, seier Fure.

17.august tok den tidligare UiB-professoren til i si nye stilling som forskingsdirektør for det nye Holocaust-senteret i Oslo som skal inn i Villa Grande, Quisling sin gamle residens. Det nye senteret skal sjå på den norske Holocaust-historia frå ulike innfallsvinklar, samt rette fokus mot folkemord, brot på menneskerettane, antisemittisme og stillinga til livssynsminoritetar i Noreg. Når senteret er ferdig bygd opp, skal det ha ein stab på 15-20 personar frå ulike fagfelt. I dei fleste europeiske land og i USA finst det allereie slike senter.

Eit nøkkelord for Fure er universelle verdiar. I si eiga forsking har han dei siste tiåra fordjupa seg i sivilisasjonshistorie. Han er oppteken av kva føresetnader som må til for at det kan utviklast siviliserte åtferdsstandarder mellom individ, etniske grupper, nasjonar, statar og større kulturkrinsar. Og omvendt – kva føresetnader som er til stades når slike sivilisasjonssamanbrot oppstår, slik det sist skjedde på Balkan på 1990-talet. Ved Holocaust-senteret skal forskarane utvikla kunnskap om sivilisasjonssamanbrot, slik at dei kan ropa varsko når grunnleggande menneskerettar blir truga på nytt. For korleis kan slike samanbrot hindrast? Det er her dei universelle kriteria for sivilisert åtferd kjem inn i biletet. Mellom anna må det vera ei grunnleggjande respekt for menneskerettar, og folk må vera viljuge til å forhandla og finna kompromiss og ein må unngå å bruka vald, seier Fure som er ein tilhengjar av den nye internasjonale straffedomstolen.

– Dette er eit av dei største sivilisasjonshistoriske framstega nokon gong, ikkje minst fordi dei fleste utfordringane vi står overfor i dag sprengjer rammene til nasjonalstaten, hevda Fure nyleg i eit intervju.