Hjem
Aktuelt
Geotermisk energi

Geotermisk energi – fortsatt boring etter energi når oljealderen er over

28 - 29.august arrangerast det nasjonal konferanse om geotermisk energi. Les om energikjelda som kan utgjere 3,5 prosent av verdas elektrisitetsproduksjon i 2050.

Svært mye energi ligger i jordskorpa. Denne kalles geotermisk energi. 28. - og 29.august arrangerast det nasjonal konferanse om geotermisk energi i Bergen.

Den 28. - 29.august arrangerast det konferanse om geotermisk energi i Bergen. I den samband har Inga Berre, førsteamanuensis på Matematisk institutt ved UiB, skrevet kronikk sammen med to fagfellar. Kronikken om geotermisk energi sto i Dag og Tid den 23.august:

Geotermisk energi er varme lagra i jordskorpa. Varmen i jordskorpa kommer i hovudsak frå nedbryting av naturlige radioaktive isotopar, men noko av varmen (ca. 20%) stammer også frå den gangen jorda ble danna for meir enn 4,5 milliardar år sidan. Sjølv om jorda er kraftig nedkjølt sida den gong, held jordas kjerne framleis ein temperatur på ca 6000°C, som er like høgt som på overflaten av sola.

 

USA størst på geotermisk kraftproduksjon

Nokon stadar, som for eksempel på Island, er jordskorpa særleg varm. I desse områda har menneske brukt varme grunnvasskjelder til bading og oppvarmingsformål i tusenvis av år. I dag  gir varme kjelder energi til blant anna kraftproduksjon og fjernvarme. Dei første forsøka med geotermisk kraftproduksjon starta i Larderello i Toscana for meir enn 100 år sidan, og i 1913 starta kommersiell kraftproduksjon same stad. I dag er Italia verdas 5. største geotermiske kraftprodusent etterfølgt av Island, mens USA har den største produksjonen. Land som Kenya og Filippinene har begge 17% av sin totale elektrisitetsproduksjon frå geotermisk energi. Av dei 15 største kraftprodusentane er 10 u-land, og desse landa har og store uutnytta ressursar.

 

Uavhengig av vær og vind 24 timer i døgnet

Sidan energien kommer frå undergrunnen, kan geotermisk kraft produserast 24 timer i døgnet, uavhengig av vær og vind. Dette gir ein svært høg nytting av kapasiteten i eit kraftverk basert på geotermisk energi samanlikna med andre fornybare energikjelder som vind og sol, og gjer krafta attraktiv i eit marked som etterspør grunnlast. Samtidig krev geotermisk energi små landareal per produsert krafteining samanlikna med andre energikjelder, og CO2 utsleppa knytt til geotermisk kraftproduksjon er svært låge.

 

Tilgjengelig overalt

Felles for landa med størst geotermisk kraftproduksjon er at desse ligg i område med tidligare eller nåverande vulkansk aktivitet, nær der jordskorpeplatene møtes. I andre område er ikkje jordskorpa fullt så varm, men i gjennomsnitt stig temperaturen framleis med om lag 25-30°C per kilometer djupne nedover i jordskorpa. Sjølv om det kan vere store regionale skilnader, er den geotermiske ressursen tilgjengeleg overalt, og utsikten til å auke den geotermiske kraftproduksjonen er stor. Ved å nytte ny teknologi kan dette skje også i område utan lett tilgjengelege varme grunnvasskjelder.

 

Noen utfordringer

Eit konstruert geotermisk system for produksjon av varme frå undergrunnen byggjer på sirkulasjon av vann mellom brønnar som er forbunde gjennom sprekkenettverk på fleire tusen meters djup. For å forbetre straumingstilhøva i undergrunnen nyttes oppsprekkingsteknologi. Vann pumpast da ned i reservoaret under høgt trykk og gjer at eksisterande sprekker i grunnen opnas. På denne måten vert det etablert ei distribuert kontaktflate mellom varm berggrunn og vann, som gjer at varme kan tappast frå eit større område. Demonstrasjonsanlegg for geotermisk kraftproduksjon som gjer bruk av denne teknologien finst blant anna i Tyskland, Frankrike og USA. Nye anlegg vert bygd i Australia, Storbritannia og Sør Korea og det vert planlagd nye anlegg blant anna i Øst Europa og Japan. Utfordringar med teknologien er blant anna knytt til reduksjon av borekostnader, forbetra teknologi for måling og auka kunnskap om prosessar i undergrunnen. Målet er optimalt uttak av varme frå reservoaret med minst mogleg kostnadar, og utan å skape skakingar i grunnen som følgje av oppsprekking og produksjon.

 

Fornybar energikilde

Sidan den geotermiske energiressursen i alle praktiske samanhengar vil vere uavgrensa, reknas geotermisk energi som ein fornybar energikjelde. Samtidig vil varmen som tas ut ikkje fortløpande kunne erstattas av varmeproduksjon i grunnen eller av varmestraum frå området omkring reservoaret. Derfor vil eit geotermisk kraftverk ha ei levetid på 30-50 år, avhengig av intensitet i produksjonen og straumingstilhøva i undergrunnen. Men når produksjonen stansar, vil reservoaret gradvis få attende sin utgangstemperatur.

 

3,5 prosent av verdens elektrisitetsproduksjon

Ifølge Det internasjonale energibyrået kan geotermisk kraftproduksjon 20-dobles innan 2050 til å gi omlag 3,5 % av verdens elektrisitetsproduksjon. Det er forventa at meir enn halvparten av ei slik auke vil komme frå allestadsnærverande ressursar som utvinnast ved konstruerte geotermiske system. For Noreg gir geotermisk kraftproduksjon moglegheiter, først og fremst som teknologileverandør for eit internasjonalt marked. Utvinning av geotermisk energi har sterke synergieffektar mot olje- og gassnæringen og norske industri og forskingsmiljø har i så måte allereie ein sterk kompetanse. Samtidig satsar fleire land som USA, Tyskland og Australia stort på forsking og teknologiutvikling, og dersom Noreg skal utnytte sine naturlege fortrinn kan verdien av å komme på banen nå ikkje undervurderas.